მოწმედ დაგიბარეს? — მოწმის უფლებები და ადვოკატი

გამოკითხვა ნებაყოფლობითია და დაუშვებელია პირის იძულება, წარმოადგინოს მტკიცებულება ან გასცეს ინფორმაცია. გამოსაკითხს უფლება აქვს, საკუთარი ხარჯით ისარგებლოს ადვოკატის მომსახურებით და არ გასცეს ინფორმაცია საკუთარი თავის ან ახლო ნათესავის წინააღმდეგ (სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 113-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები).

თუ გამოკითხვაზე უარს იტყვით, მხარეს შეუძლია მიმართოს მაგისტრატ მოსამართლეს, რათა მის წინაშე მოწმედ დაგკითხონ. იქ ჩვენების მიცემა სავალდებულოა, უარი კი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას იწვევს (113-ე მუხლის მე-8 ნაწილი, 114-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები).

გამოკითხვა გამოძიების დროს

• გამოკითხვამდე უნდა განგიმარტონ, რომ გამოკითხვა ნებაყოფლობითია; ეს ოქმში აღინიშნება (113-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).
• უარის შემთხვევაშიც ვალდებული ხართ, სწორი პირადი მონაცემები მიაწოდოთ (113-ე მუხლის მე-5 ნაწილი).
• თუ გამოკითხვაზე დათანხმდით, ვალდებული ხართ, სწორი ინფორმაცია მიაწოდოთ. ცრუ ინფორმაციისთვის (სისხლის სამართლის კოდექსის 370-ე მუხლი) და ცრუ დასმენისთვის (373-ე მუხლი) პასუხისმგებლობის შესახებ წერილობით უნდა გაგაფრთხილონ (113-ე მუხლის მე-6 და მე-7 ნაწილები).
• გამოკითხვისას შეიძლება ხმის ან გამოსახულების ჩაწერა — ამის შესახებ წინასწარ უნდა გაცნობონ (113-ე მუხლის მე-9 ნაწილი).

დაკითხვა მაგისტრატ მოსამართლესთან

გამოძიების დროს მხარის შუამდგომლობით პირი შეიძლება მაგისტრატი მოსამართლის წინაშე დაიკითხოს — მაგალითად, თუ გამოკითხვაზე უარი თქვა, თუ დიდი ხნით ტოვებს საქართველოს ან თუ არსებობს მისი სიცოცხლის მოსპობის ან ჯანმრთელობის გაუარესების რეალური საფრთხე (114-ე მუხლის 1-ლი, მე-2 და 2¹ ნაწილები).

• მოსამართლის წინაშე ჩვენების მიცემა სავალდებულოა; უარი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას იწვევს (114-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).
• სასამართლო გიძახებთ უწყებით, ტელეფონით ან კომუნიკაციის სხვა საშუალებით; არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობისას შეიძლება იძულებით მიგიყვანონ (114-ე მუხლის მე-8 ნაწილი, 149-ე მუხლი).
• დაკითხვა დახურულ სასამართლო სხდომაზე მიმდინარეობს; ღამით დაკითხვა დაუშვებელია (114-ე მუხლის მე-6 და მე-12 ნაწილები).
• უფლება გაქვთ, საკუთარი ხარჯით ისარგებლოთ ადვოკატის მომსახურებით (114-ე მუხლის მე-11 ნაწილი).

მოწმის უფლებები

49-ე მუხლის მიხედვით, მოწმეს უფლება აქვს:

• იცოდეს, რა საქმის გამოა გამოძახებული.
• არ მისცეს ჩვენება, რომელიც დანაშაულის ჩადენაში ამხელს მას ან მის ახლო ნათესავს.
• თუ სისხლის სამართლის პროცესის ენა არ იცის ან სათანადოდ არ იცის, ჩვენება მისცეს მშობლიურ ან მისთვის სასურველ სხვა ენაზე და ისარგებლოს თარჯიმნით სახელმწიფოს ხარჯზე.
• გაეცნოს მისი მონაწილეობით ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების ოქმს და მოითხოვოს მასში შენიშვნების, დამატებებისა და ცვლილებების შეტანა.
• მოითხოვოს დაცვის სპეციალური ღონისძიების გამოყენება.

ვინ არ არის ვალდებული, იყოს მოწმე

მოწმედ დაკითხვის ვალდებულება არ ეკისრება, მაგალითად (50-ე მუხლი):

• ბრალდებულის ახლო ნათესავს.
• ადვოკატს — იმ გარემოებებზე, რომლებიც მისთვის ადვოკატის მოვალეობის შესრულებისას ან იურიდიული დახმარების გაწევისას გახდა ცნობილი.
• სასულიერო პირს — იმ გარემოებებზე, რომლებიც მისთვის აღსარების ან სხვაგვარად განდობის შედეგად გახდა ცნობილი.
• ჟურნალისტს — პროფესიული საქმიანობისას მიღებულ ინფორმაციაზე.

მოწმე სასამართლოში

• მოწმე ვალდებულია, გამოცხადდეს სასამართლოს გამოძახებით და უპასუხოს დასმულ შეკითხვებს; შესაძლებელია მისი იძულებით მიყვანა (49-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები).
• სასამართლოში მოწმე ფიცს დებს; რწმენის ან სხვა მოსაზრების გამო შეუძლია ფიცის ნაცვლად დადასტურება განახორციელოს (48-ე მუხლი).
• მოწმის მიერ ჩვენების მიცემაზე უარი დანაშაულია (სისხლის სამართლის კოდექსის 371-ე მუხლი). პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება პირი, რომელმაც ჩვენებაზე უარი თქვა საკუთარი თავის ან ახლო ნათესავის საწინააღმდეგოდ.