დაზარალებულის ადვოკატი — უფლებები სისხლის სამართლის საქმეში

დაზარალებულის ცნება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის 22-ე პუნქტშია. დაზარალებულს მოწმის ყველა უფლება აქვს და მისი ყველა მოვალეობა ეკისრება (56-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი) — მათ შორის, გამოკითხვისას და მაგისტრატ მოსამართლესთან დაკითხვისას საკუთარი ხარჯით ადვოკატის მომსახურებით სარგებლობის უფლება (113-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, 114-ე მუხლის მე-11 ნაწილი).

ოჯახური დანაშაულის ან ოჯახში ძალადობის შედეგად დაზარალებული გადახდისუუნარო პირი უფასო იურიდიული დახმარებით სარგებლობს, თუ საქმეში მის მიერ აყვანილი ადვოკატი არ მონაწილეობს (57-ე მუხლის 1¹ ნაწილი).

დაზარალებულად ცნობა

• დაზარალებულად ცნობის დადგენილებას პროკურორი გამოიტანს — საკუთარი ინიციატივით ან თქვენი განცხადების საფუძველზე (56-ე მუხლის მე-5 ნაწილი).
• თუ პროკურორმა განცხადება 48 საათში არ დააკმაყოფილა, შეგიძლიათ ერთხელ მიმართოთ ზემდგომ პროკურორს; მისი უარის შემდეგ — გამოძიების ადგილის მიხედვით რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოს (56-ე მუხლის მე-5 ნაწილი).
• სასამართლო 15 დღეში იღებს განჩინებას; ის არ საჩივრდება (56-ე მუხლის მე-7 ნაწილი).
• თუ დანაშაულს დაზარალებულის სიკვდილი მოჰყვა, მის უფლებებს მისი რომელიმე ახლო ნათესავი იღებს — დაზარალებულის უფლებამონაცვლე (56-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

დაზარალებულის უფლებები

57-ე და 58-ე მუხლების მიხედვით, დაზარალებულს უფლება აქვს:

• იცოდეს ბრალდებულისთვის წარდგენილი ბრალდების არსი.
• მიიღოს ინფორმაცია გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ და გაეცნოს საქმის მასალებს, თუ ეს გამოძიების ინტერესებს არ ეწინააღმდეგება.
• წინასასამართლო სხდომამდე არაუგვიანეს 10 დღისა გაეცნოს საქმის მასალებს.
• მოთხოვნის შემთხვევაში წინასწარ მიიღოს ინფორმაცია ბრალდებულის პირველი წარდგენის, წინასასამართლო, მთავარი, სასჯელის შეფარდების, სააპელაციო და საკასაციო სხდომების დროისა და ადგილის შესახებ.
• სასამართლოში მისცეს ჩვენება დანაშაულით მიყენებული ზიანის შესახებ ან ეს ინფორმაცია სასამართლოს წერილობით წარუდგინოს.
• მოთხოვნის შემთხვევაში მიიღოს ინფორმაცია ბრალდებულისთვის შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიებისა და ბრალდებულის ან მსჯავრდებულის მიერ პენიტენციური დაწესებულების დატოვების შესახებ, თუ ამით ბრალდებულს ან მსჯავრდებულს რეალური საფრთხე არ ემუქრება.
• მოითხოვოს დაცვის სპეციალური ღონისძიება, თუ საფრთხე ემუქრება მის, მისი ახლო ნათესავის ან ოჯახის წევრის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან საკუთრებას.
• უფასოდ მიიღოს გამოძიების ან დევნის შეწყვეტის დადგენილების, განაჩენისა და სხვა შემაჯამებელი სასამართლო გადაწყვეტილების ასლი.
• დაიბრუნოს საქმის საჭიროებისთვის დროებით ჩამორთმეული ქონება და მიიღოს პროცესში მონაწილეობით გაწეული ხარჯების ანაზღაურება.
• კოდექსით დადგენილი წესით მიიღოს დაზარალებულის კომპენსაცია — დანაშაულით პირდაპირ მიყენებული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება (მე-3 მუხლის 22² პუნქტი).

გამოძიების ან დევნის შეწყვეტის გასაჩივრება

• გამოძიების ან დევნის შეწყვეტის დადგენილების ასლს პროკურორი დაზარალებულს გადაწყვეტილების მიღებიდან 1 კვირაში უგზავნის (106-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი).
• დაზარალებულს შეუძლია, ეს დადგენილება ერთხელ გაასაჩივროს ზემდგომ პროკურორთან (106-ე მუხლის 1¹ ნაწილი).
• ზემდგომი პროკურორის გადაწყვეტილება საბოლოოა, გარდა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის, ოჯახში ძალადობის (სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლი), ოჯახური დანაშაულისა (11¹ მუხლი) და პროკურატურის ქვემდებარე დანაშაულის საქმეებისა. ამ საქმეებზე ზემდგომი პროკურორის უარი გამოძიების ადგილის მიხედვით რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში საჩივრდება; სასამართლო 15 დღეში წყვეტს და მისი გადაწყვეტილება არ საჩივრდება (106-ე მუხლის 1¹ ნაწილი).