განაჩენის გასაჩივრება — სააპელაციო და საკასაციო საჩივარი

სააპელაციო წესით შეიძლება გასაჩივრდეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი, რომელიც აპელანტს უკანონოდ ან დაუსაბუთებლად მიაჩნია. საჩივრის შეტანის უფლება აქვს ბრალმდებელს, ზემდგომ პროკურორს, მსჯავრდებულს და მის ადვოკატს (სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 292-ე მუხლი).

ნაფიც მსაჯულთა ვერდიქტის საფუძველზე გამოტანილ განაჩენზე სააპელაციო საჩივრის შეტანა დაუშვებელია (292-ე მუხლის მე-4 ნაწილი) — მას საკუთარი წესი აქვს (266-ე მუხლი).

ვადები

თუ გამამტყუნებელი განაჩენი მსჯავრდებულის დაუსწრებლად იქნა გამოტანილი, მას შეუძლია განაჩენი გაასაჩივროს 1 თვის ვადაში დაპატიმრებიდან ან სათანადო ორგანოებში გამოცხადებიდან, ან განაჩენის გამოცხადებიდან, თუ ითხოვს საჩივრის განხილვას მისი მონაწილეობის გარეშე (292-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

სააპელაციო საჩივარი

• საჩივრის შეტანა განაჩენის აღსრულებას არ აჩერებს (293-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).
• საჩივარში უნდა აღინიშნოს, განაჩენის რომელი დებულებები საჩივრდება, რატომ არის ისინი უკანონო ან დაუსაბუთებელი და რა მტკიცებულებები ადასტურებს მომჩივნის პოზიციას (293-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
• განაჩენის უკანონობის ან დაუსაბუთებლობის მტკიცების ტვირთი აპელანტს აკისრია (297-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი).
• ახალი მტკიცებულება სააპელაციო სასამართლოში შეიძლება გამოკვლეულ იქნეს, თუ ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია და პირველი ინსტანციის სასამართლოში მისი წარდგენა ობიექტურად შეუძლებელი იყო (297-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი).
• ნაკლებად მძიმე დანაშაულის საქმეზე, ასევე მხოლოდ სასჯელის შემცირების საჩივარზე, სასამართლოს შეუძლია საჩივარი ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილოს და სასჯელი არაუმეტეს ერთი მეოთხედით შეამციროს (295-ე მუხლის მე-7 ნაწილი).

შებრუნება საუარესოდ

თუ საქმე მსჯავრდებულის ან მისი ადვოკატის საჩივრით განიხილება და ბრალდების მხარეს საჩივარი არ შეუტანია, სააპელაციო სასამართლოს არ შეუძლია მსჯავრდებულისთვის არასასიკეთო გადაწყვეტილების მიღება — მაგალითად, უფრო მკაცრი მუხლის გამოყენება ან უფრო მკაცრი სასჯელის დანიშვნა (298-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

საკასაციო საჩივარი

საკასაციო წესით საჩივრდება სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი, რომელიც უკანონოა — მაგალითად, თუ არსებითად დაირღვა საპროცესო კოდექსი, ქმედებას არასწორი კვალიფიკაცია მიეცა ან სასჯელის სახე ან ზომა აშკარად არ შეესაბამება ქმედების ხასიათსა და მსჯავრდებულის პიროვნებას (300-ე მუხლი).

საჩივარი დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს კანონით ჩამოთვლილ ერთ-ერთ საფუძველს — მაგალითად, საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტა სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვან პრაქტიკას შეუწყობს ხელს; სააპელაციო სასამართლომ საქმე ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით განიხილა, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა შედეგზე; ან კასატორი არასრულწლოვანი მსჯავრდებულია (303-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). დაუშვებლად ცნობის განჩინება საბოლოოა (303-ე მუხლის მე-4 ნაწილი), საკასაციო განაჩენი კი საბოლოოა და არ საჩივრდება (307-ე მუხლი).