ბანკის, მიკროსაფინანსოს ან კერძო პირის სესხის ხანდაზმულობის ვადა, როგორც წესი, 3 წელია (სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი). ვადის გასვლის შემდეგ ვალი თავისით არ ქრება: კრედიტორს მაინც შეუძლია გიჩივლოთ, თქვენ კი სასამართლოში უნდა მიუთითოთ, რომ ვადა გასულია. ხოლო ერთი მცირე გადახდა ან ვალის აღიარება ვადას თავიდან იწყებს.
მოკლედ
| საკითხი | წესი |
|---|---|
| სესხის ხანდაზმულობის ვადა | 3 წელი (უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებაზე — 6 წელი) |
| ყოველთვიური შენატანი | 3 წელი, თითოეულ შენატანზე ცალკე |
| სასამართლოს მიერ დადასტურებული ვალი | 10 წელი |
| რა იწყებს ვადას თავიდან | ვალის აღიარება, ნაწილის ან პროცენტის გადახდა, სარჩელი, აღსრულება |
| ვადის გასვლის შემდეგ | შეგიძლიათ უარი თქვათ გადახდაზე — მაგრამ ამაზე თავად უნდა მიუთითოთ |
| აღსრულება | წყდება, თუ მისი დაწყებიდან 10 წელი გავიდა |
როდის ხდება ვალი ხანდაზმული
ვადა იწყება იმ დღიდან, როცა კრედიტორმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, რომ ვალი არ გადაიხადეთ (130-ე მუხლი). თუ სესხს ყოველთვიურად იხდიდით, თითოეულ შენატანს საკუთარი 3-წლიანი ვადა აქვს (129-ე მუხლი). ზუსტი თარიღი ხელშეკრულებაზე, გადახდის ისტორიასა და კრედიტორის მოთხოვნაზეა დამოკიდებული.
ვადას ხელშეკრულებით ვერ შეცვლიან — კანონი ამას კრძალავს (146-ე მუხლი). ხოლო როცა ძირითადი ვალი ხანდაზმული ხდება, ხანდაზმულია მასზე დარიცხული პროცენტი და პირგასამტეხლოც (145-ე მუხლი).
რა იწყებს ვადას თავიდან და რა — არა
- ვალის აღიარება: ნაწილის ან პროცენტის გადახდა, გარანტია, ხელმოწერა აღიარების დოკუმენტზე (137-ე მუხლი)
- კრედიტორის სარჩელი, განცხადება სასამართლოში ან სახელმწიფო ორგანოში, აღსრულების მოქმედება (138-ე მუხლი)
- ასეთ დროს უკვე გასული დრო აღარ ითვლება და ვადა თავიდან იწყება (141-ე მუხლი)
- კერძო მედიაციის დაწყება ვადას აჩერებს — ამ დროს ვადა არ ითვლება. ეს მოქმედებს, თუ მედიაცია ვადის ბოლო 6 თვეში დაიწყო ან ამ დროს ჯერ კიდევ მიმდინარეობდა. მედიაციის დასრულების შემდეგ ვადა კიდევ 6 თვემდე გრძელდება (132-ე, 135-ე და 136-ე მუხლები)
- ვალის კოლექტორისთვის მიყიდვა ვადას თავიდან არ იწყებს: ახალი კრედიტორი მოთხოვნას იმავე მდგომარეობაში იღებს, თქვენ კი ძველი შესაგებლები გრჩებათ (198-ე და 201-ე მუხლები)
- კრედიტორის ზარები და წერილები კანონში ჩამოთვლილ საფუძვლებს შორის არ არის — მაგრამ თქვენი წერილობითი პასუხი შეიძლება ვალის აღიარებად ჩაითვალოს
რა ხდება, თუ სესხს არ იხდით
- ემატება პროცენტი და პირგასამტეხლო. კანონი მათ ზღუდავს: ვადაგადაცილებისას ყველა პროცენტი, საკომისიო და ჯარიმა ერთად სესხის დარჩენილი ძირითადი თანხის 1.5-ჯერადს არ უნდა აღემატებოდეს (625-ე მუხლი).
- ბანკი ან მიკროსაფინანსო გირეკავთ, ან ვალს კოლექტორს გადასცემს. სანამ გადაცემის შესახებ არ გაცნობებენ, ძველ კრედიტორს შეგიძლიათ გადაუხადოთ (200-ე მუხლი).
- კრედიტორი სასამართლოს მიმართავს. თუ ხელშეკრულება ნოტარიუსთან არის დამოწმებული და მასში სააღსრულებო ფურცელზე იყავით შეთანხმებული, ნოტარიუსი სასამართლოს გარეშეც გასცემს სააღსრულებო ფურცელს („ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 38-ე მუხლი).
- სარჩელზე პასუხს სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში — არაუმეტეს 14 დღისა, რთულ საქმეზე 21 დღისა — წარადგენთ. თუ საპატიო მიზეზის გარეშე არ წარადგინეთ, სასამართლო სხდომის გარეშე გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე და 232¹ მუხლები).
- იწყება აღსრულება: მოვალეთა რეესტრში შეგიყვანენ, ბანკი ანგარიშებს დააყადაღებს, ახალ ანგარიშებსაც, და ბინის ან მანქანის გაყიდვა შეიზღუდება („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 19¹–19³ მუხლები). უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოვალე (როცა ვალი იპოთეკით ან გირავნობითაა უზრუნველყოფილი) მოვალეთა რეესტრში არ შეიტანება, ამიტომ რეესტრის ეს შეზღუდვები მასზე არ ვრცელდება (19¹ მუხლი).
ხელფასი, პენსია და ანგარიში
აღმასრულებელს შეუძლია თანხა გადაახდევინოს ხელფასიდან, პენსიიდან, სტიპენდიიდან და სხვა შემოსავლიდან („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მე-17 მუხლი). ყადაღისგან დაცულია სახელმწიფოს მიზნობრივი დახმარება და საარსებო მინიმუმზე ნაკლები შემოსავალი, აგრეთვე ცხოვრებისა და სამუშაოსთვის აუცილებელი ნივთები (45-ე მუხლი). დავა იმაზე, დაცულია თუ არა თანხა, სასამართლოში განიხილება.
სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული ვალის ხანდაზმულობის ვადა უკვე 10 წელია (სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლი). თანხის გადახდევინების საქმეზე აღსრულება წყდება, თუ მისი დაწყებიდან 10 წელი გავიდა, და ყველა ყადაღა უქმდება („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლი).
ბანკმა სესხი „ჩამოწერა“ — ვალი გაქრა?
ყოველთვის არა. ბანკი ხშირად ვადაგადაცილებულ სესხს საკუთარ ბალანსიდან ჩამოწერს, მაგრამ ეს მისი შიდა აღრიცხვაა. ვალი ქრება, თუ კრედიტორი მას გაპატიებთ — ეს თქვენ შორის შეთანხმებით ხდება (448-ე მუხლი). ამიტომ „ჩამოწერილი“ ვალი შეიძლება მოგვიანებით კოლექტორს გადაეცეს. თუ ბანკი ამბობს, რომ ვალს გპატიობთ, ეს წერილობით მოითხოვეთ.
თუ ბანკი ან კოლექტორი წლების შემდეგ გიჩივით
- არ დაიგვიანოთ პასუხი — ხანდაზმულობაზე სასამართლოში თავად უნდა მიუთითოთ, სასამართლო მას თავისი ინიციატივით არ იყენებს
- გაარკვიეთ, როდის იყო ბოლო გადახდა და ხომ არ მოგიწერიათ ხელი რამეზე მას შემდეგ — მაგალითად, გადავადებაზე ან ახალ გრაფიკზე
- შეამოწმეთ თანხა: ძირი, პროცენტი, პირგასამტეხლო და საკომისიო ცალ-ცალკე
- თუ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უკვე გამოიტანეს, მისი გასაჩივრების ვადა 10 დღეა ჩაბარებიდან (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 237-ე მუხლი)
- ნუ გადაიხდით „სიმბოლურ“ თანხას შემოწმებამდე — თუ ვადის გასვლის შემდეგ გადაიხადეთ, თანხას ვეღარ დაიბრუნებთ (144-ე მუხლი)
„შავ სიაში“ ვარ — რას ნიშნავს?
„შავი სია“ კანონში არ არსებობს. ბანკები და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები სესხის მონაცემებს, მათ შორის ვადაგადაცილებას, საკრედიტო საინფორმაციო ბიუროს აწვდიან. ახალი სესხის გაცემისას კრედიტორი ამ ისტორიას ხედავს — ამიტომ ვადაგადაცილებული ვალის მქონეს სესხს ხშირად აღარ აძლევენ.
- საკუთარი საკრედიტო ისტორია ბიუროდან ნებისმიერ დროს უფასოდ შეგიძლიათ მიიღოთ. ონლაინ პორტალით ან აპლიკაციით მყისიერ ამონაწერზე ბიურომ შეიძლება საფასური დააწესოს, მაგრამ ასეც წელიწადში სულ მცირე 3-ჯერ უფასო უნდა იყოს, 1 სამუშაო დღეში. ამონაწერში ჩანს, ვინ ეძებდა თქვენს მონაცემებს
- თუ ჩანაწერი არასწორია — მაგალითად, ვალი უკვე დაფარეთ — პრეტენზია შეიტანეთ ბიუროში, ეროვნულ ბანკში ან პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურში და მოითხოვეთ შესწორება ან წაშლა
- ხანდაზმულობა ვალს ისტორიიდან ავტომატურად არ შლის — ის მხოლოდ სასამართლოში მოთხოვნას ზღუდავს
- ფრთხილად იყავით „შავ სიაში მყოფთათვის“ სესხის შეთავაზებებთან: თუ სესხამდე საკომისიოს ან სხვა თანხას გთხოვენ, ეს თაღლითობის ნიშანია
როგორ დაგეხმარებით
- გამოვთვლით ხანდაზმულობის ვადას თქვენი ხელშეკრულებისა და გადახდების მიხედვით
- შევამოწმებთ თანხას, პროცენტსა და პირგასამტეხლოს კანონით დაშვებულ ზღვართან
- წარგადგენთ სასამართლოში და მივუთითებთ ხანდაზმულობაზე, გავასაჩივრებთ დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას
- ვაწარმოებთ მოლაპარაკებას ბანკთან, მიკროსაფინანსოსთან ან კოლექტორთან და დაგეხმარებით ყადაღის მოხსნაში
სამართლებრივი საფუძველი
- სამოქალაქო კოდექსი
- სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი
- „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონი
- „ნოტარიატის შესახებ“ კანონი
- ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის №195/04 ბრძანება — საკრედიტო საინფორმაციო ბიურო
ოფიციალური ტექსტები — საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (matsne.gov.ge).
მნიშვნელოვანია: სტატია ზოგადი ინფორმაციაა და მომზადებულია გამოქვეყნების დღეს მოქმედი კანონმდებლობით.
კანონი იცვლება, თითოეული საქმე კი განსხვავებულია — ამიტომ ეს ტექსტი არ ცვლის ადვოკატის კონსულტაციას. სანამ ამ ინფორმაციის საფუძველზე რამეს გადაწყვეტთ, დაგვიკავშირდით. MMLAW არ აგებს პასუხს მხოლოდ ამ სტატიაზე დაყრდნობით მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.
მიიღე კონსულტაცია
