საქართველოში ცილისწამება დანაშაული არ არის. ეს სამოქალაქო დავაა: სასამართლოში სარჩელს 100 დღეში შეიტანთ და ითხოვთ გადაწყვეტილების გამოქვეყნებას და ზიანის ანაზღაურებას. პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ან კადრების უკანონოდ მოპოვება და გავრცელება კი დანაშაულია, თუ მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია (სისხლის სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლი). პირადი ცხოვრების საიდუმლოს ხელყოფა ზიანის გარეშეც ისჯება — 10 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით (157¹-ე მუხლი).
მოკლედ
| საკითხი | ცილისწამება | პირადი ცხოვრების ხელყოფა |
|---|---|---|
| რა არის | მცდარი ფაქტი, რომელიც სახელს გიტეხთ | პირადი ინფორმაციის, ფოტოს ან ვიდეოს უკანონოდ მოპოვება ან გავრცელება |
| დანაშაულია? | არა — სამოქალაქო დავაა | დიახ — 157¹-ე მუხლით; 157-ე მუხლით — თუ მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია |
| ვის მიმართოთ | სასამართლოს | პოლიციას ან პროკურატურას; ზიანის ანაზღაურებისთვის — სასამართლოსაც |
| ვადა | სარჩელი — 100 დღეში | განცხადება — რაც შეიძლება სწრაფად |
| შედეგი | გადაწყვეტილების გამოქვეყნება, ზიანის ანაზღაურება | თავისუფლების აღკვეთა 10 წლამდე, ზიანის ანაზღაურება |
რა არის ცილისწამება კანონით
ცილისწამება არის განცხადება, რომელიც არსებითად მცდარ ფაქტს შეიცავს და ადამიანს სახელს უტეხს („სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის 1-ლი მუხლი). განცხადებად ითვლება ინფორმაცია, რომელიც საჯაროდ გავრცელდა ან თუნდაც ერთ სხვა ადამიანს გაუზიარეს. სისხლის სამართლის კოდექსში ცილისწამების მუხლი არ არის.
მთავარია, ფაქტია თუ აზრი. ფაქტი შეიძლება დადასტურდეს ან უარყოფილ იქნეს — მაგალითად, „მან ფული მოიპარა“. აზრი შეფასებაა — მაგალითად, „ცუდი ექიმია“. აზრი კანონით სრულად დაცულია და მისთვის პასუხს არავინ აგებს (მე-4 მუხლი). თუ ეჭვია, ფაქტია თუ აზრი, სასამართლო მას აზრად მიიჩნევს (მე-7 მუხლი).
ცილისწამების სარჩელი: ვადა და მტკიცება
- სარჩელი 100 დღეში უნდა შეიტანოთ იმ დღიდან, როცა განცხადება გაიგეთ ან შეგეძლოთ გაგეგოთ (მე-19 მუხლი). ვადა მოკლეა და მისი გაშვება ხშირი შეცდომაა
- სასამართლოს უნდა წარუდგინოთ განცხადება, მიუთითოთ, რომელი ფაქტია მცდარი, და ახსნათ, რატომ გიტეხთ სახელს (მე-13 და მე-14 მუხლები)
- ავტორს პასუხისმგებლობა ეკისრება, თუ ვერ დაამტკიცებს, რომ მისი განცხადება მცდარ ფაქტს არ შეიცავს
- თუ მოსარჩელე საჯარო პირია — მაგალითად, პოლიტიკოსი ან თანამდებობის პირი — ავტორი პასუხს არ აგებს, თუ დაამტკიცებს, რომ ინფორმაცია გავრცელებამდე გონივრულად გადაამოწმა და მისი მცდარობა არ იცოდა (მე-14 მუხლი)
- სასამართლო მხარეების მორიგებას ცდილობს და ამისთვის 10 დღემდე ვადა შეიძლება დანიშნოს (მე-6 მუხლი)
რა შეიძლება დააკისროს სასამართლომ
- ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით (მე-17 მუხლი)
- თუ ეს საკმარისი არ არის — ქონებრივი ან/და მორალური ზიანის ანაზღაურება
- თუ ცნობა მედიით გავრცელდა, უარყოფაც იმავე მედიით უნდა გავრცელდეს (სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი)
- ბოდიშის მოხდის იძულება დაუშვებელია — ამას სასამართლო ვერ დააკისრებს (მე-17 მუხლი)
პირადი ცხოვრების ამსახველი კადრები — როდის არის დანაშაული
პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ან პერსონალური მონაცემების უკანონოდ მოპოვება, შენახვა, გამოყენება ან გავრცელება დანაშაულია, თუ მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია (157-ე მუხლი). პირადი ცხოვრების საიდუმლოს უკანონოდ მოპოვება, შენახვა, გამოყენება ან გავრცელება უფრო მძიმე დანაშაულია და ზიანის გარეშეც ისჯება (157¹-ე მუხლი).
- 157¹-ე მუხლი — მოპოვება, შენახვა, გამოყენება ან გავრცელება: 4-დან 7 წლამდე
- იგივე ინტერნეტით, სოციალური ქსელით ან ტელევიზიით: 5-დან 8 წლამდე
- ანგარებით ან არაერთგზის: 6-დან 9 წლამდე
- იმ პირის მიერ, ვისაც საიდუმლოს დაცვა ევალებოდა, ან სამსახურებრივი მდგომარეობით: 7-დან 10 წლამდე
- 157-ე მუხლით სასჯელი მსუბუქია: ჯარიმა ან თავისუფლების აღკვეთა 3 წლამდე, ინტერნეტით — 4 წლამდე, ანგარებით ან არაერთგზის — 5 წლამდე, სამსახურებრივი მდგომარეობით — 4-დან 7 წლამდე
კერძო საუბრის ფარული ჩაწერა ან ასეთი ჩანაწერის გავრცელება ცალკე დანაშაულია (158-ე მუხლი). თუ თქვენი ფოტო ან ვიდეო თანხმობის გარეშე გამოაქვეყნეს, დანაშაულის გარეშეც შეგიძლიათ სასამართლოში მოითხოვოთ გავრცელების შეწყვეტა, ხოლო თუ ავტორს ბრალი მიუძღვის — ზიანის, მათ შორის მორალური ზიანის, ანაზღაურება (სამოქალაქო კოდექსის მე-18 და 413-ე მუხლები). თანხმობა არ სჭირდება, მაგალითად, საჯარო ადგილას ან თანამდებობასთან დაკავშირებით გადაღებულ კადრს.
რა გააკეთოთ, თუ თქვენზე ავრცელებენ
- შეინახეთ მტკიცებულება: სქრინშოტი თარიღით, პოსტის ბმული, ავტორის გვერდი და კომენტარები. მიმოწერა არ წაშალოთ
- პირადი კადრების ან ინფორმაციის გავრცელებისას მიმართეთ პოლიციას ან პროკურატურას — გამოძიებას შეუძლია ავტორის დადგენა
- სოციალურ ქსელს შეატყობინეთ პოსტზე, მაგრამ მანამდე მტკიცებულება შეინახეთ — წაშლის შემდეგ მისი აღდგენა ძნელია
- ცილისწამებაზე სარჩელი 100 დღეში შეიტანეთ. სასამართლოს შეგიძლიათ სთხოვოთ სარჩელის უზრუნველყოფაც — მაგალითად, მოპასუხეს გარკვეული მოქმედება აეკრძალოს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე და 198-ე მუხლები)
- თუ თქვენი მონაცემები კომპანიამ, ვებგვერდმა ან დამსაქმებელმა გაავრცელა, შეგიძლიათ მიმართოთ სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს („პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის 22-ე მუხლი). ადამიანის პირად გვერდზე პირადი მიზნით გამოქვეყნებულ პოსტზე ეს კანონი არ ვრცელდება (მე-2 მუხლი)
თუ ცილისწამებაში ან გავრცელებაში თქვენ გადანაშაულებენ
- აზრი და შეფასება ცილისწამება არ არის — ჯერ ის უნდა გაირკვეს, ფაქტი თქვით თუ აზრი
- პასუხს არ აგებთ, თუ არ იცოდით და არც შეიძლებოდა გცოდნოდათ, რომ ცნობა მცდარი იყო (მე-16 მუხლი). ასევე დაცულია, მაგალითად, სასამართლოში ან გამოძიებისას თქმული სიტყვა (მე-5 მუხლი)
- სარჩელი ვერ აღიძვრება განცხადებაზე, რომელიც ადამიანთა განუსაზღვრელ ჯგუფს ეხება ან სადაც მოსარჩელე ცალსახად არ ჩანს (მე-6 მუხლი)
- თუ სარჩელი აშკარად უსაფუძვლოა და მიზანი თქვენი გაჩუმებაა, მოსარჩელისგან გონივრული ანაზღაურების მოთხოვნა შეგიძლიათ (მე-18 მუხლი)
- 157-ე ან 157¹-ე მუხლით ბრალდებისას მთავარია: იყო თუ არა თანხმობა, რა ინფორმაციაა, იყო თუ არა მნიშვნელოვანი ზიანი (157-ე მუხლით) და ვინ გაავრცელა სინამდვილეში. მოპოვებისა და შენახვისთვის პასუხს არ აგებს, ვინც ინფორმაცია სხვა დანაშაულის შესახებ გამოძიებას გადასცა (მუხლების შენიშვნა)
როგორ დაგეხმარებით
- შევამოწმებთ, ცილისწამებაა, აზრია თუ დანაშაული, და რომელი გზა სჯობს
- დაგეხმარებით მტკიცებულების შენახვაში და განცხადებას წარვადგენთ პოლიციაში ან პროკურატურაში
- მოვამზადებთ სარჩელს 100-დღიან ვადაში და მოვითხოვთ უარყოფას და ზიანის ანაზღაურებას
- დაგიცავთ სასამართლოში და გამოძიებისას, თუ ცილისწამებაში ან პირადი ინფორმაციის გავრცელებაში გადანაშაულებენ
სამართლებრივი საფუძველი
- „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი
- სისხლის სამართლის კოდექსი
- სამოქალაქო კოდექსი
- სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი
- „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონი
ოფიციალური ტექსტები — საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (matsne.gov.ge).
მნიშვნელოვანია: სტატია ზოგადი ინფორმაციაა და მომზადებულია გამოქვეყნების დღეს მოქმედი კანონმდებლობით.
კანონი იცვლება, თითოეული საქმე კი განსხვავებულია — ამიტომ ეს ტექსტი არ ცვლის ადვოკატის კონსულტაციას. სანამ ამ ინფორმაციის საფუძველზე რამეს გადაწყვეტთ, დაგვიკავშირდით. MMLAW არ აგებს პასუხს მხოლოდ ამ სტატიაზე დაყრდნობით მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.
მიიღე კონსულტაცია
